İşçi-Sendika

58 YIL ÖNCE SENDİKALARIN LİSTESİ

58 YIL ÖNCE SENDİKALARIN LİSTESİ


Yıldırım Koç

1982 yılında ODTÜ İşletme Bölümü’nde asistandım. 1982 yılı Temmuz ayında, o zaman Tuna Caddesi’nde bulunan Çalışma Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü’ne gittim ve genel müdürle görüşerek, sendikalara ilişkin eski belgelere bakmak için izin istedim. Genel müdürün de galiba iyi
yanına geldi veya beni pek ciddiye almadı ki, arşiv sorumlusunu çağırarak bana yardımcı olmasını istedi. Arşiv sorumlusu da beni genel müdürün yakını zannederek benim arşivde her tarafı karıştırmama ve dosyaları inceleyerek not almama yardımcı oldu. Böylece Çalışma Genel Müdürlüğü
arşivinde yaklaşık 1,5 ay, sabahtan akşama kadar dosyaları tarama ve (fotokopi imkanının bulunmadığı koşullarda) saatler boyunca belgelerden not alma imkanına kavuştum.
12 Eylül Darbesi’nin baskısının tüm hızıyla sürdürdüğü günlerdi. O dönemde yayımlanan Yankı Dergisi benden gelişmelere ilişkin görüş istedi. Verdiğim görüş de, Yankı Dergisi’nin 6-12 Eylül 1982 günlü sayısında, “Militan Sendikacılık Başlar” başlığıyla yayımlandı. Dergide resmimi de basmışlardı.
Derginin yayımlanmasının ertesi günü Çalışma Genel Müdürlüğü’ne gittiğimde, genel müdürün beni görmek istediğini söylediler. Gittim. Genel Müdür, “bugünden sonra buraya gelmeyin; siz ne buraya
geldiniz, ne de arşive girdiniz ve arşivde çalıştınız” diyerek beni nezaketle kovdu.
Çalışma Bakanlığı memuru gibi sabahtan akşama mesaiye dikkat ederek geçirdiğim 1,5 aylık süre içinde, bence çok önemli bazı dosyaları inceleme ve not alma imkanım oldu.
Bunlardan birini hiç unutmuyorum.
Petrol-İş Sendikası 11.9.1950 tarihinde İstanbul Akar Yakıt İşçileri Sendikası adıyla kuruldu.
Sendikanın kurulmasının ardından, Çalışma Bakanlığı, İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne bir yazı yazarak, sendika kurucuları hakkında bilgi istemiş. İstanbul Emniyet Müdürlüğü, 30.9.1950 gün ve 35818 (41634) sayılı yazıyla bu talebi yanıtlamış. Yazı, Petrol-İş’in dosyasındaydı. Yazının bazı
bölümleri şöyleydi: “Kuruculardan; Sabri Özcan, 16.12.1946 tarihinde Sıkıyönetim Komutanlığı kararı ile kapatılan Bakırköy Bez Fabrikası İşçileri Sendikası kurucu üyelerindendir. (…) Ahmet Engin; 1946 senesinde Zonguldak Maden Kömür Ocaklarında Asma Ocağı katibi bulunduğu sırada Sıkıyönetim Komutanlığı kararı ile kapatılan Zonguldak Maden Kömür Havzası İşçileri Sendikası kurucularından ve Ereğli Kömür İşletmesi üst madencilerinden komünist fikirli Turgut Etingü’nün arkadaşlarından olduğu ve komünist düşünceli bulunduğu dosyasında mevcut Zonguldak Valiliği’nin 24.12.1946 gün ve Em.1666 sayılı yazısından anlaşılmıştır.(…)”
Emniyet Müdürlüğü’nün yazısında, kuruculardan Lütfi Parker hakkında da şu değerlendirme yer alıyordu: “Halen (…) oturan bu ailenin komünistliklerine dair bir malumat elde edilememiş ise de, Lütfi Parker’in düşük karakterli bir adam ve karısı Seyyare’nin de hafif meşrep bir kadın olduğu öğrenilmiştir.”
Günümüzde Türkiye’de işçi ve kamu çalışanları sendikalarının isimlerine ve üye sayılarına kolaylıkla erişmek mümkündür. Ancak 1950’li ve 1960’lı yıllarda bu pek kolay değildi.
Benim için hazine değerinde bir grup belgeye Çalışma Bakanlığı arşivinin eski dosyalarında rastladım.
1963 yılında 274 sayılı Sendikalar Kanunu ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu TBMM’de kabul edildi ve 24 Temmuz 1963 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu süreçte Çalışma Bakanlığı, ülkedeki tüm Bölge Çalışma Müdürlükleri’ne bir yazı göndererek, kendi bölgelerindeki sendikaların isimlerini, kuruluş tarihlerini ve üye sayılarını bildirmelerini istemiş.
İnceleme imkanı bulduğum bir dosyada, Bölge Çalışma Müdürlükleri’nin tüm ülkeyi kapsayacak biçimde 1963 yılında faaliyette bulunan sendikaların isimlerini, kuruluş tarihlerini ve üye sayılarını
içeren yanıtlarına eriştim. Saatler boyunca bu listeleri kopyaladım. Böylece 58 yıl önce Türkiye’deki işçi sendikalarının durumuna ilişkin toplu bir resim elde edebildim.
58 yıl önce zaten epeyce eskimiş durumda olan bu dosyalar herhalde çoktan çöpe veya (bir dönem moda olduğu biçimiyle) SEKA Kağıt Fabrikası’na gitmiştir.
İnternet sitemdeki belgeler bölümünde (http://www.yildirimkoc.com.tr/index.php?p=belgeler )
1963 yılında Türkiye’deki tüm işçi sendikalarına ilişkin bu döküme
(http://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1620138381b.pdf ) erişilebilir.
Umarım benim Çalışma Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü arşivinde saatlerimi alan döküm, Türkiye sendikacılık tarihi üzerinde çalışacak kişilere bir parça yardımcı olabilir.

Yorum yap

Bir yorum bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Popüler Haberler

To Top